Kısa cevap
Tatilde yerel pazardan alınacak en doğru şeyler kuru ve dayanıklı ürünlerdir: kekik, defne, kuru incir, kuru domates, ceviz, badem, zeytin, sabun ve tahin gibi kalemler yolculuğa dayanır ve eve varınca da kullanılır. Buna karşılık taze peynir, taze ot ve sıvı ürünler ancak dönüş yolculuğu kısa ve soğuk zincir mümkünse alınmalıdır.
Kural basit: pazardan alınan bir ürün eve varana kadar dik, serin ve kapalı kalabiliyorsa alınabilir. Kalamıyorsa orada yenmelidir, ki zaten en iyisi de odur.
Yolculuğa dayanan ürünler
- Kuru otlar ve baharat. Kekik, defne, adaçayı, mercanköşk. Hafif, kırılmaz, bozulmaz ve kıyının kokusunu doğrudan mutfağınıza taşıyan tek şey.
- Kuru meyve. Kuru incir, üzüm, kayısı. Ege kıyısında incir kurusu yerel bir ürün ve pazarda tezgâhtan alındığında paketliden belirgin biçimde farklı olur.
- Kuru domates ve kuru patlıcan. Kışın yemek yapmak için; iyi kurutulmuşu esnek olur, kırılgan değil.
- Zeytin. Vakumlu ya da sıkı kapaklı kapta, salamurasıyla birlikte. Yolculuk süresince serin kalması yeterli.
- Ceviz, badem, çekirdek. Kabuklusu her koşulda dayanır; içi alınmış olanı sıcakta acılaşabilir.
- Zeytinyağı sabunu. Kıyının en pratik hediyesi: kırılmaz, bozulmaz, ağır değildir ve gerçekten kullanılır.
Almayın demiyoruz ama
Pazarın en çekici tezgâhları çoğunlukla en dayanıksız ürünlerin tezgâhları. Bunları almayın demiyoruz; orada yiyin diyoruz.
- Taze peynir: Soğuk zincir olmadan birkaç saatte bozulur. Tatilde odada yenmek üzere alınmalı, eve götürülmemeli.
- Taze ot: Toplandığı gün en iyi hâlindedir, ertesi gün solar. Ot mevsiminde pazardan alınıp aynı akşam pişirilmesi gereken bir şey.
- Yumuşak meyve: İncir, dut, şeftali. Bagajda dört saat sonra ezilmiş olur.
- Ev yapımı süt ürünleri: Yoğurt, kaymak. Aynı gün tüketilmek üzere alınır.
- Deniz ürünü: Buzsuz taşınmaz; pazardan alınıp eve götürülmesi mümkün değildir.
Cam kavanoz meselesi
Pazardan dönüşün en klasik kazası, bagajda yatan bir zeytinyağı ya da salamura kavanozunun sızdırması. Bunun birkaç basit çözümü var ve hepsi yola çıkmadan uygulanır.
| Durum | Yapılacak | Neden |
|---|---|---|
| Cam kavanoz | Kapağını streçle sarın, poşete koyun, dik yerleştirin | Kapak sıkı görünse de yol titreşiminde gevşer |
| Zeytinyağı şişesi | Ağzını streçle kapatıp havluya sarın, valizin ortasına dik koyun | Sızdırdığında bütün bagajı etkileyen tek ürün |
| Uçakla dönüş | Sıvıları yalnızca kayıtlı bagaja koyun | El bagajında sıvı miktarı sınırlıdır ve kavanozlar bu sınırın üstündedir |
| Sıcak araç | Bagaj yerine araç içine, gölgeye alın | Yaz ortasında kapalı bagaj kısa sürede çok ısınır |
| Uzun yol | Soğutucu çanta kullanın, buz aküsünü sabah pazardan önce dondurun | Peynir ve zeytin serinde kalırsa yolculuğu atlatır |
Pazarcıya sorulacak tek doğru soru
Pazarda en işe yarar soru “bu iyi mi” değil, “bunu siz mi yaptınız, nerede yetişti” sorusudur. Cevabın kendisi kadar cevabın hızı da bilgi verir: kendi ürettiğini satan biri sorunun ayrıntısına girer, aracı olarak satan biri kısa keser.
İkinci işe yarar soru mevsimle ilgili: “bu hafta neyin tam zamanı?” Bu soru, tezgâhın en iyi ürününü doğrudan önünüze getirir ve çoğu zaman aklınıza gelmeyen bir şeyle dönersiniz. Mevsim takvimini Ege mutfağı yazımızda ay ay çıkardık.
Bir üçüncü: tattırma isteyin. Zeytin, peynir ve tahinde tezgâhta tattırmak kıyıda alışılmış bir davranıştır ve kimseyi rahatsız etmez. Tattırmaktan kaçınan bir tezgâh, size zaten bir şey söylemiş olur.
Pazar günü nasıl gezilir?
- Erken gidin. Sekiz ile on arası tezgâhlar tam, ürün taze ve kalabalık henüz başlamamıştır.
- Önce bir tur atın, sonra alın. Aynı ürün farklı tezgâhlarda farklı fiyattadır; ilk turda bakılır, ikinci turda alınır.
- Kendi poşetinizi ve bir bez çanta götürün. Kıyı pazarlarında ince poşet yırtılır ve kavanoz taşımaz.
- Bozuk para bulundurun. Küçük tezgâhların çoğu kartla çalışmaz.
- Kapanışa yakın uğrayın. Öğleden sonra tezgâh toplanırken, dayanıksız ürünlerde fiyat düşer; aynı gün yiyecekseniz en iyi zaman budur.
- Pazarın hangi gün kurulduğunu ilk gün öğrenin. Bu, kıyı tatilinde yapılacak en ucuz iyileştirme.
“Bir kasabayı en iyi gösteren yer sahili değil, pazarıdır. Orada kimse turiste göre davranmaz.”
Pazarın kasaba seçiminde neden bir ölçüt olduğunu az bilinen sahil kasabaları yazımızda anlattık. Pazardan aldıklarınızla odada kahvaltı kurmak isterseniz, kahvaltı yazımızda dört kalemlik liste var.
Sık sorulan sorular
Tatilde yerel pazardan ne alınmalı?
Kuru ve dayanıklı ürünler: kekik, defne ve adaçayı gibi kuru otlar, kuru incir ve üzüm, kuru domates, kabuklu ceviz ve badem, sıkı kapaklı kapta zeytin, tahin ve zeytinyağı sabunu. Bunların hepsi yolculuğa dayanır ve eve varınca gerçekten kullanılır.
Pazardan alınan peynir eve götürülebilir mi?
Soğuk zincir olmadan zordur. Taze peynir birkaç saatte bozulur; yolculuk uzunsa buz aküsü olan bir soğutucu çanta gerekir. En doğrusu taze peyniri tatilde tüketmek, eve ise salamurada saklanan tuzlu peynirleri götürmektir.
Zeytinyağı nasıl taşınır?
Şişenin ağzını streçle kapatıp havluya sarın ve valizin ortasına dik yerleştirin; kapak sıkı görünse bile yol titreşiminde gevşer. Uçakla dönüyorsanız sıvıları yalnızca kayıtlı bagaja koyun, çünkü el bagajındaki sıvı sınırı kavanoz ve şişelerin çok altındadır.
Pazarda pazarlık yapılır mı?
Kıyı pazarlarında fiyat pazarlığı yaygın değildir, ama miktar üzerinden konuşmak olağandır: birkaç kalem birden alındığında yuvarlama yapılır. Asıl işe yarayan davranış pazarlık değil, tattırma istemek ve ürünün kimin ürettiğini sormaktır.